Technopedia Center
PMB University Brochure
Faculty of Engineering and Computer Science
S1 Informatics S1 Information Systems S1 Information Technology S1 Computer Engineering S1 Electrical Engineering S1 Civil Engineering

faculty of Economics and Business
S1 Management S1 Accountancy

Faculty of Letters and Educational Sciences
S1 English literature S1 English language education S1 Mathematics education S1 Sports Education
  • Registerasi
  • Brosur UTI
  • Kip Scholarship Information
  • Performance
  1. Weltenzyklopädie
  2. Fraction continue de Rogers-Ramanujan
Fraction continue de Rogers-Ramanujan 👆 Click Here! Read More..
Un article de Wikipédia, l'encyclopédie libre.

La fraction continue de Rogers-Ramanujan est une fraction continue généralisée découverte par Leonard James Rogers (en) en 1894 et indépendamment par Srinivasa Ramanujan vers 1910, qui est étroitement reliée aux identités de Rogers-Ramanujan ; il est possible d'en donner une forme explicite pour de nombreuses valeurs de son argument.

Représentation par coloration de régions des réduites A 400 ( q ) / B 400 ( q ) {\displaystyle A_{400}(q)/B_{400}(q)} {\displaystyle A_{400}(q)/B_{400}(q)} de la fonction q − 1 / 5 R ( q ) {\displaystyle q^{-1/5}R(q)} {\displaystyle q^{-1/5}R(q)}, où R ( q ) {\displaystyle R(q)} {\displaystyle R(q)} est la fraction continue de Rogers-Ramanujan.

Définition

[modifier | modifier le code]

Étant données les fonctions G(q) et H(q) apparaissant dans les identités de Rogers-Ramanujan,

G ( q ) = ∑ n = 0 ∞ q n 2 ( 1 − q ) ( 1 − q 2 ) ⋯ ( 1 − q n ) = ∑ n = 0 ∞ q n 2 ( q ; q ) n = 1 ( q ; q 5 ) ∞ ( q 4 ; q 5 ) ∞ = ∏ n = 1 ∞ 1 ( 1 − q 5 n − 1 ) ( 1 − q 5 n − 4 ) = q j 60 2 F 1 ( − 1 60 , 19 60 ; 4 5 ; 1728 j ) = q ( j − 1728 ) 60 2 F 1 ( − 1 60 , 29 60 ; 4 5 ; − 1728 j − 1728 ) = 1 + q + q 2 + q 3 + 2 q 4 + 2 q 5 + 3 q 6 + ⋯ {\displaystyle {\begin{aligned}G(q)&=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}}}{(1-q)(1-q^{2})\cdots (1-q^{n})}}=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}}}{(q;q)_{n}}}={\frac {1}{(q;q^{5})_{\infty }(q^{4};q^{5})_{\infty }}}\\&=\prod _{n=1}^{\infty }{\frac {1}{(1-q^{5n-1})(1-q^{5n-4})}}\\&={\sqrt[{60}]{qj}}\,_{2}F_{1}\left(-{\tfrac {1}{60}},{\tfrac {19}{60}};{\tfrac {4}{5}};{\tfrac {1728}{j}}\right)\\&={\sqrt[{60}]{q\left(j-1728\right)}}\,_{2}F_{1}\left(-{\tfrac {1}{60}},{\tfrac {29}{60}};{\tfrac {4}{5}};-{\tfrac {1728}{j-1728}}\right)\\&=1+q+q^{2}+q^{3}+2q^{4}+2q^{5}+3q^{6}+\cdots \end{aligned}}} {\displaystyle {\begin{aligned}G(q)&=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}}}{(1-q)(1-q^{2})\cdots (1-q^{n})}}=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}}}{(q;q)_{n}}}={\frac {1}{(q;q^{5})_{\infty }(q^{4};q^{5})_{\infty }}}\\&=\prod _{n=1}^{\infty }{\frac {1}{(1-q^{5n-1})(1-q^{5n-4})}}\\&={\sqrt[{60}]{qj}}\,_{2}F_{1}\left(-{\tfrac {1}{60}},{\tfrac {19}{60}};{\tfrac {4}{5}};{\tfrac {1728}{j}}\right)\\&={\sqrt[{60}]{q\left(j-1728\right)}}\,_{2}F_{1}\left(-{\tfrac {1}{60}},{\tfrac {29}{60}};{\tfrac {4}{5}};-{\tfrac {1728}{j-1728}}\right)\\&=1+q+q^{2}+q^{3}+2q^{4}+2q^{5}+3q^{6}+\cdots \end{aligned}}}

et

H ( q ) = ∑ n = 0 ∞ q n 2 + n ( 1 − q ) ( 1 − q 2 ) ⋯ ( 1 − q n ) = ∑ n = 0 ∞ q n 2 + n ( q ; q ) n = 1 ( q 2 ; q 5 ) ∞ ( q 3 ; q 5 ) ∞ = ∏ n = 1 ∞ 1 ( 1 − q 5 n − 2 ) ( 1 − q 5 n − 3 ) = 1 q 11 j 11 60 2 F 1 ( 11 60 , 31 60 ; 6 5 ; 1728 j ) = 1 q 11 ( j − 1728 ) 11 60 2 F 1 ( 11 60 , 41 60 ; 6 5 ; − 1728 j − 1728 ) = 1 + q 2 + q 3 + q 4 + q 5 + 2 q 6 + 2 q 7 + ⋯ {\displaystyle {\begin{aligned}H(q)&=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}+n}}{(1-q)(1-q^{2})\cdots (1-q^{n})}}=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}+n}}{(q;q)_{n}}}={\frac {1}{(q^{2};q^{5})_{\infty }(q^{3};q^{5})_{\infty }}}\\&=\prod _{n=1}^{\infty }{\frac {1}{(1-q^{5n-2})(1-q^{5n-3})}}\\&={\frac {1}{\sqrt[{60}]{q^{11}j^{11}}}}\,_{2}F_{1}\left({\tfrac {11}{60}},{\tfrac {31}{60}};{\tfrac {6}{5}};{\tfrac {1728}{j}}\right)\\&={\frac {1}{\sqrt[{60}]{q^{11}\left(j-1728\right)^{11}}}}\,_{2}F_{1}\left({\tfrac {11}{60}},{\tfrac {41}{60}};{\tfrac {6}{5}};-{\tfrac {1728}{j-1728}}\right)\\&=1+q^{2}+q^{3}+q^{4}+q^{5}+2q^{6}+2q^{7}+\cdots \end{aligned}}} {\displaystyle {\begin{aligned}H(q)&=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}+n}}{(1-q)(1-q^{2})\cdots (1-q^{n})}}=\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n^{2}+n}}{(q;q)_{n}}}={\frac {1}{(q^{2};q^{5})_{\infty }(q^{3};q^{5})_{\infty }}}\\&=\prod _{n=1}^{\infty }{\frac {1}{(1-q^{5n-2})(1-q^{5n-3})}}\\&={\frac {1}{\sqrt[{60}]{q^{11}j^{11}}}}\,_{2}F_{1}\left({\tfrac {11}{60}},{\tfrac {31}{60}};{\tfrac {6}{5}};{\tfrac {1728}{j}}\right)\\&={\frac {1}{\sqrt[{60}]{q^{11}\left(j-1728\right)^{11}}}}\,_{2}F_{1}\left({\tfrac {11}{60}},{\tfrac {41}{60}};{\tfrac {6}{5}};-{\tfrac {1728}{j-1728}}\right)\\&=1+q^{2}+q^{3}+q^{4}+q^{5}+2q^{6}+2q^{7}+\cdots \end{aligned}}}

où ( a ; q ) ∞ {\displaystyle (a;q)_{\infty }} {\displaystyle (a;q)_{\infty }} représente le q-symbole de Pochhammer infini, j est le j-invariant, et 2F1 est la fonction hypergéométrique (les coefficients des développements en séries entières forment les suites de l'OEIS OEIS A003114 et OEIS A003106, respectivement), la fraction continue de Rogers-Ramanujan est

R ( q ) = q 11 60 H ( q ) q − 1 60 G ( q ) = q 1 5 ∏ n = 1 ∞ ( 1 − q 5 n − 1 ) ( 1 − q 5 n − 4 ) ( 1 − q 5 n − 2 ) ( 1 − q 5 n − 3 ) = q 1 / 5 1 + q 1 + q 2 1 + q 3 1 + ⋱ {\displaystyle {\begin{aligned}R(q)&={\frac {q^{\frac {11}{60}}H(q)}{q^{-{\frac {1}{60}}}G(q)}}=q^{\frac {1}{5}}\prod _{n=1}^{\infty }{\frac {(1-q^{5n-1})(1-q^{5n-4})}{(1-q^{5n-2})(1-q^{5n-3})}}\\&={\cfrac {q^{1/5}}{1+{\cfrac {q}{1+{\cfrac {q^{2}}{1+{\cfrac {q^{3}}{1+\ddots }}}}}}}}\end{aligned}}} {\displaystyle {\begin{aligned}R(q)&={\frac {q^{\frac {11}{60}}H(q)}{q^{-{\frac {1}{60}}}G(q)}}=q^{\frac {1}{5}}\prod _{n=1}^{\infty }{\frac {(1-q^{5n-1})(1-q^{5n-4})}{(1-q^{5n-2})(1-q^{5n-3})}}\\&={\cfrac {q^{1/5}}{1+{\cfrac {q}{1+{\cfrac {q^{2}}{1+{\cfrac {q^{3}}{1+\ddots }}}}}}}}\end{aligned}}}

Fonctions modulaires

[modifier | modifier le code]

Si q = e 2 π i τ {\displaystyle q=e^{2\pi {\rm {i}}\tau }} {\displaystyle q=e^{2\pi {\rm {i}}\tau }}, alors q − 1 60 G ( q ) {\displaystyle q^{-{\frac {1}{60}}}G(q)} {\displaystyle q^{-{\frac {1}{60}}}G(q)} et q 11 60 H ( q ) {\displaystyle q^{\frac {11}{60}}H(q)} {\displaystyle q^{\frac {11}{60}}H(q)}, ainsi que leur quotient R ( q ) {\displaystyle R(q)} {\displaystyle R(q)}, sont des fonctions modulaires de τ {\displaystyle \tau } {\displaystyle \tau }. Comme elles ont des coefficients entiers, la théorie de la multiplication complexe implique que leurs valeurs, lorsque τ {\displaystyle \tau } {\displaystyle \tau } est de la forme i p / q {\displaystyle i{\sqrt {p/q}}} {\displaystyle i{\sqrt {p/q}}}, sont des nombres algébriques qui peuvent être calculés explicitement.

Exemples

[modifier | modifier le code]
R ( e − 2 π ) = e − 2 π 5 1 + e − 2 π 1 + e − 4 π 1 + ⋱ = 5 + 5 2 − ϕ = ϕ + 2 − ϕ {\displaystyle R{\big (}e^{-2\pi }{\big )}={\cfrac {e^{-{\frac {2\pi }{5}}}}{1+{\cfrac {e^{-2\pi }}{1+{\cfrac {e^{-4\pi }}{1+\ddots }}}}}}={{\sqrt {5+{\sqrt {5}} \over 2}}-\phi }={\sqrt {\phi +2}}-\phi } {\displaystyle R{\big (}e^{-2\pi }{\big )}={\cfrac {e^{-{\frac {2\pi }{5}}}}{1+{\cfrac {e^{-2\pi }}{1+{\cfrac {e^{-4\pi }}{1+\ddots }}}}}}={{\sqrt {5+{\sqrt {5}} \over 2}}-\phi }={\sqrt {\phi +2}}-\phi }
R ( e − 2 5 π ) = e − 2 π 5 1 + e − 2 π 5 1 + e − 4 π 5 1 + ⋱ = 5 1 + ( 5 3 / 4 ( ϕ − 1 ) 5 / 2 − 1 ) 1 / 5 − ϕ {\displaystyle R{\big (}e^{-2{\sqrt {5}}\pi }{\big )}={\cfrac {e^{-{\frac {2\pi }{\sqrt {5}}}}}{1+{\cfrac {e^{-2\pi {\sqrt {5}}}}{1+{\cfrac {e^{-4\pi {\sqrt {5}}}}{1+\ddots }}}}}}={\frac {\sqrt {5}}{1+{\big (}5^{3/4}(\phi -1)^{5/2}-1{\big )}^{1/5}}}-{\phi }} {\displaystyle R{\big (}e^{-2{\sqrt {5}}\pi }{\big )}={\cfrac {e^{-{\frac {2\pi }{\sqrt {5}}}}}{1+{\cfrac {e^{-2\pi {\sqrt {5}}}}{1+{\cfrac {e^{-4\pi {\sqrt {5}}}}{1+\ddots }}}}}}={\frac {\sqrt {5}}{1+{\big (}5^{3/4}(\phi -1)^{5/2}-1{\big )}^{1/5}}}-{\phi }}

où ϕ = 1 + 5 2 {\displaystyle \phi ={\frac {1+{\sqrt {5}}}{2}}} {\displaystyle \phi ={\frac {1+{\sqrt {5}}}{2}}} est le nombre d'or (ces formules figuraient dans la première lettre que Ramanujan avait envoyée à Hardy, et faisaient partie de celles qui avaient stupéfié ce dernier[1]).

Liens avec les formes modulaires

[modifier | modifier le code]

R ( q ) {\displaystyle R(q)} {\displaystyle R(q)} peut s'exprimer à l'aide de la fonction êta de Dedekind, une forme modulaire de poids 1/2, car on a (en posant q = e 2 i π τ {\displaystyle q={\rm {e}}^{2{\rm {i}}\pi \tau }} {\displaystyle q={\rm {e}}^{2{\rm {i}}\pi \tau }})[2] :

1 R ( q ) − R ( q ) = η ( τ 5 ) η ( 5 τ ) + 1 {\displaystyle {\frac {1}{R(q)}}-R(q)={\frac {\eta ({\frac {\tau }{5}})}{\eta (5\tau )}}+1} {\displaystyle {\frac {1}{R(q)}}-R(q)={\frac {\eta ({\frac {\tau }{5}})}{\eta (5\tau )}}+1}
1 R 5 ( q ) − R 5 ( q ) = [ η ( τ ) η ( 5 τ ) ] 6 + 11 {\displaystyle {\frac {1}{R^{5}(q)}}-R^{5}(q)=\left[{\frac {\eta (\tau )}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}+11} {\displaystyle {\frac {1}{R^{5}(q)}}-R^{5}(q)=\left[{\frac {\eta (\tau )}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}+11}

Liens avec le j-invariant

[modifier | modifier le code]

Parmi les nombreuses relations vérifiées par le j-invariant, on a

j ( τ ) = ( x 2 + 10 x + 5 ) 3 x {\displaystyle j(\tau )={\frac {(x^{2}+10x+5)^{3}}{x}}} {\displaystyle j(\tau )={\frac {(x^{2}+10x+5)^{3}}{x}}}

où

x = [ 5 η ( 5 τ ) η ( τ ) ] 6 {\displaystyle x=\left[{\frac {{\sqrt {5}}\,\eta (5\tau )}{\eta (\tau )}}\right]^{6}} {\displaystyle x=\left[{\frac {{\sqrt {5}}\,\eta (5\tau )}{\eta (\tau )}}\right]^{6}}

Éliminant le quotient, on peut exprimer j(τ) en termes de r = R ( q ) {\displaystyle r=R(q)} {\displaystyle r=R(q)} :

j ( τ ) = − ( r 20 − 228 r 15 + 494 r 10 + 228 r 5 + 1 ) 3 r 5 ( r 10 + 11 r 5 − 1 ) 5 j ( τ ) − 1728 = − ( r 30 + 522 r 25 − 10005 r 20 − 10005 r 10 − 522 r 5 + 1 ) 2 r 5 ( r 10 + 11 r 5 − 1 ) 5 {\displaystyle {\begin{aligned}&j(\tau )=-{\frac {(r^{20}-228r^{15}+494r^{10}+228r^{5}+1)^{3}}{r^{5}(r^{10}+11r^{5}-1)^{5}}}\\[6pt]&j(\tau )-1728=-{\frac {(r^{30}+522r^{25}-10005r^{20}-10005r^{10}-522r^{5}+1)^{2}}{r^{5}(r^{10}+11r^{5}-1)^{5}}}\end{aligned}}} {\displaystyle {\begin{aligned}&j(\tau )=-{\frac {(r^{20}-228r^{15}+494r^{10}+228r^{5}+1)^{3}}{r^{5}(r^{10}+11r^{5}-1)^{5}}}\\[6pt]&j(\tau )-1728=-{\frac {(r^{30}+522r^{25}-10005r^{20}-10005r^{10}-522r^{5}+1)^{2}}{r^{5}(r^{10}+11r^{5}-1)^{5}}}\end{aligned}}}

où le numérateur et le dénominateur sont des invariants polynomiaux de l'icosaèdre. La relation modulaire entre R ( q ) {\displaystyle R(q)} {\displaystyle R(q)} et R ( q 5 ) {\displaystyle R(q^{5})} {\displaystyle R(q^{5})} a pour conséquence

j ( 5 τ ) = − ( r 20 + 12 r 15 + 14 r 10 − 12 r 5 + 1 ) 3 r 25 ( r 10 + 11 r 5 − 1 ) {\displaystyle j(5\tau )=-{\frac {(r^{20}+12r^{15}+14r^{10}-12r^{5}+1)^{3}}{r^{25}(r^{10}+11r^{5}-1)}}} {\displaystyle j(5\tau )=-{\frac {(r^{20}+12r^{15}+14r^{10}-12r^{5}+1)^{3}}{r^{25}(r^{10}+11r^{5}-1)}}}

Soit z = r 5 − 1 r 5 {\displaystyle z=r^{5}-{\frac {1}{r^{5}}}} {\displaystyle z=r^{5}-{\frac {1}{r^{5}}}} ; alors

j ( 5 τ ) = − ( z 2 + 12 z + 16 ) 3 z + 11 {\displaystyle j(5\tau )=-{\frac {\left(z^{2}+12z+16\right)^{3}}{z+11}}} {\displaystyle j(5\tau )=-{\frac {\left(z^{2}+12z+16\right)^{3}}{z+11}}}

où

z ∞ = − [ 5 η ( 25 τ ) η ( 5 τ ) ] 6 − 11 ,   z 0 = − [ η ( τ ) η ( 5 τ ) ] 6 − 11 ,   z 1 = [ η ( 5 τ + 2 5 ) η ( 5 τ ) ] 6 − 11 , z 2 = − [ η ( 5 τ + 4 5 ) η ( 5 τ ) ] 6 − 11 ,   z 3 = [ η ( 5 τ + 6 5 ) η ( 5 τ ) ] 6 − 11 ,   z 4 = − [ η ( 5 τ + 8 5 ) η ( 5 τ ) ] 6 − 11 {\displaystyle {\begin{aligned}&z_{\infty }=-\left[{\frac {{\sqrt {5}}\,\eta (25\tau )}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{0}=-\left[{\frac {\eta (\tau )}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{1}=\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +2}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\\[6pt]&z_{2}=-\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +4}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{3}=\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +6}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{4}=-\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +8}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11\end{aligned}}} {\displaystyle {\begin{aligned}&z_{\infty }=-\left[{\frac {{\sqrt {5}}\,\eta (25\tau )}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{0}=-\left[{\frac {\eta (\tau )}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{1}=\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +2}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\\[6pt]&z_{2}=-\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +4}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{3}=\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +6}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11,\ z_{4}=-\left[{\frac {\eta ({\frac {5\tau +8}{5}})}{\eta (5\tau )}}\right]^{6}-11\end{aligned}}}

ce qui est le j-invariant de la courbe elliptique y 2 + ( 1 + r 5 ) x y + r 5 y = x 3 + r 5 x 2 {\displaystyle y^{2}+(1+r^{5})xy+r^{5}y=x^{3}+r^{5}x^{2}} {\displaystyle y^{2}+(1+r^{5})xy+r^{5}y=x^{3}+r^{5}x^{2}}, paramétrée par les points réguliers de la courbe modulaire X 1 ( 5 ) {\displaystyle X_{1}(5)} {\displaystyle X_{1}(5)}.

Équation fonctionnelle

[modifier | modifier le code]

On pose désormais systématiquement r ( τ ) = R ( q ) {\displaystyle r(\tau )=R(q)} {\displaystyle r(\tau )=R(q)}, avec q = e2πiτ. Là où d'autres fonctions modulaires, par exemple le j-invariant, vérifient :

j ( − 1 τ ) = j ( τ ) {\displaystyle j(-{\tfrac {1}{\tau }})=j(\tau )} {\displaystyle j(-{\tfrac {1}{\tau }})=j(\tau )}

et qu'on a pour la fonction êta de Dedekind :

η ( − 1 τ ) = − i τ η ( τ ) {\displaystyle \eta (-{\tfrac {1}{\tau }})={\sqrt {-i\tau }}\,\eta (\tau )} {\displaystyle \eta (-{\tfrac {1}{\tau }})={\sqrt {-i\tau }}\,\eta (\tau )}

l'équation fonctionnelle de la fraction continue de Rogers–Ramanujan met en jeu[3] le nombre d'or ϕ = 1 + 5 2 {\displaystyle \phi ={\frac {1+{\sqrt {5}}}{2}}} {\displaystyle \phi ={\frac {1+{\sqrt {5}}}{2}}} :

r ( − 1 τ ) = 1 − ϕ r ( τ ) ϕ + r ( τ ) {\displaystyle r(-{\tfrac {1}{\tau }})={\frac {1-\phi \,r(\tau )}{\phi +r(\tau )}}} {\displaystyle r(-{\tfrac {1}{\tau }})={\frac {1-\phi \,r(\tau )}{\phi +r(\tau )}}}.

On a d'autre part r ( 7 + i 10 ) = i {\displaystyle r({\tfrac {7+i}{10}})=i} {\displaystyle r({\tfrac {7+i}{10}})=i}.

Équations modulaires

[modifier | modifier le code]

Il y a des relations modulaires entre R ( q ) {\displaystyle R(q)} {\displaystyle R(q)} et R ( q n ) {\displaystyle R(q^{n})} {\displaystyle R(q^{n})}, particulièrement élégantes pour certaines petites valeurs premières de n[4] :

Soit u = R ( q ) {\displaystyle u=R(q)} {\displaystyle u=R(q)} et v = R ( q n ) {\displaystyle v=R(q^{n})} {\displaystyle v=R(q^{n})} ; alors :

Pour n = 2 {\displaystyle n=2} {\displaystyle n=2}, v − u 2 = ( v + u 2 ) u v 2 . {\displaystyle v-u^{2}=(v+u^{2})uv^{2}.} {\displaystyle v-u^{2}=(v+u^{2})uv^{2}.}


Pour n = 3 {\displaystyle n=3} {\displaystyle n=3}, ( v − u 3 ) ( 1 + u v 3 ) = 3 u 2 v 2 . {\displaystyle (v-u^{3})(1+uv^{3})=3u^{2}v^{2}.} {\displaystyle (v-u^{3})(1+uv^{3})=3u^{2}v^{2}.}


Pour n = 5 {\displaystyle n=5} {\displaystyle n=5}, ( v 4 − 3 v 3 + 4 v 2 − 2 v + 1 ) v = ( v 4 + 2 v 3 + 4 v 2 + 3 v + 1 ) u 5 . {\displaystyle (v^{4}-3v^{3}+4v^{2}-2v+1)v=(v^{4}+2v^{3}+4v^{2}+3v+1)u^{5}.} {\displaystyle (v^{4}-3v^{3}+4v^{2}-2v+1)v=(v^{4}+2v^{3}+4v^{2}+3v+1)u^{5}.}


Pour n = 11 {\displaystyle n=11} {\displaystyle n=11}, u v ( u 10 + 11 u 5 − 1 ) ( v 10 + 11 v 5 − 1 ) = ( u − v ) 12 . {\displaystyle uv(u^{10}+11u^{5}-1)(v^{10}+11v^{5}-1)=(u-v)^{12}.} {\displaystyle uv(u^{10}+11u^{5}-1)(v^{10}+11v^{5}-1)=(u-v)^{12}.}


De plus, on peut remarquer que les facteurs apparaissant pour n = 5 {\displaystyle n=5} {\displaystyle n=5} se retrouvent dans le cas n = 11 {\displaystyle n=11} {\displaystyle n=11}, puisque :

v 10 + 11 v 5 − 1 = ( v 2 + v − 1 ) ( v 4 − 3 v 3 + 4 v 2 − 2 v + 1 ) ( v 4 + 2 v 3 + 4 v 2 + 3 v + 1 ) . {\displaystyle v^{10}+11v^{5}-1=(v^{2}+v-1)(v^{4}-3v^{3}+4v^{2}-2v+1)(v^{4}+2v^{3}+4v^{2}+3v+1).} {\displaystyle v^{10}+11v^{5}-1=(v^{2}+v-1)(v^{4}-3v^{3}+4v^{2}-2v+1)(v^{4}+2v^{3}+4v^{2}+3v+1).}

Autres résultats

[modifier | modifier le code]

Ramanujan a découvert beaucoup d'autres propriétés intéressantes de R(q)[5]. Posant u = R ( q a ) {\displaystyle u=R(q^{a})} {\displaystyle u=R(q^{a})}, v = R ( q b ) {\displaystyle v=R(q^{b})} {\displaystyle v=R(q^{b})}, et ϕ {\displaystyle \phi } {\displaystyle \phi } le nombre d'or,

si a b = 4 π 2 {\displaystyle ab=4\pi ^{2}} {\displaystyle ab=4\pi ^{2}}, alors ( u + ϕ ) ( v + ϕ ) = 5 ϕ . {\displaystyle (u+\phi )(v+\phi )={\sqrt {5}}\,\phi .} {\displaystyle (u+\phi )(v+\phi )={\sqrt {5}}\,\phi .}
si 5 a b = 4 π 2 {\displaystyle 5ab=4\pi ^{2}} {\displaystyle 5ab=4\pi ^{2}}, alors ( u 5 + ϕ 5 ) ( v 5 + ϕ 5 ) = 5 5 ϕ 5 . {\displaystyle (u^{5}+\phi ^{5})(v^{5}+\phi ^{5})=5{\sqrt {5}}\,\phi ^{5}.} {\displaystyle (u^{5}+\phi ^{5})(v^{5}+\phi ^{5})=5{\sqrt {5}}\,\phi ^{5}.}

Les puissances de R(q) vérifient également des relations inattendues. Ainsi,

R 3 ( q ) = α β {\displaystyle R^{3}(q)={\frac {\alpha }{\beta }}} {\displaystyle R^{3}(q)={\frac {\alpha }{\beta }}}

où

α = ∑ n = 0 ∞ q 2 n 1 − q 5 n + 2 − ∑ n = 0 ∞ q 3 n + 1 1 − q 5 n + 3 {\displaystyle \alpha =\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{2n}}{1-q^{5n+2}}}-\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{3n+1}}{1-q^{5n+3}}}} {\displaystyle \alpha =\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{2n}}{1-q^{5n+2}}}-\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{3n+1}}{1-q^{5n+3}}}}
β = ∑ n = 0 ∞ q n 1 − q 5 n + 1 − ∑ n = 0 ∞ q 4 n + 3 1 − q 5 n + 4 {\displaystyle \beta =\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n}}{1-q^{5n+1}}}-\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{4n+3}}{1-q^{5n+4}}}} {\displaystyle \beta =\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{n}}{1-q^{5n+1}}}-\sum _{n=0}^{\infty }{\frac {q^{4n+3}}{1-q^{5n+4}}}}

Posant w = R ( q ) R 2 ( q 2 ) {\displaystyle w=R(q)R^{2}(q^{2})} {\displaystyle w=R(q)R^{2}(q^{2})}, on a

R 5 ( q ) = w ( 1 − w 1 + w ) 2 , R 5 ( q 2 ) = w 2 ( 1 + w 1 − w ) {\displaystyle R^{5}(q)=w\left({\frac {1-w}{1+w}}\right)^{2},\;\;R^{5}(q^{2})=w^{2}\left({\frac {1+w}{1-w}}\right)} {\displaystyle R^{5}(q)=w\left({\frac {1-w}{1+w}}\right)^{2},\;\;R^{5}(q^{2})=w^{2}\left({\frac {1+w}{1-w}}\right)}

Notes et références

[modifier | modifier le code]
(en) Cet article est partiellement ou en totalité issu de l’article de Wikipédia en anglais intitulé « Rogers–Ramanujan continued fraction » (voir la liste des auteurs).
  1. ↑ (en) Godfrey Harold Hardy, « The Indian Mathematician Ramanujan » [« Le mathématicien indien Ramanujan »], The American Mathematical Monthly, vol. 44, no 3,‎ mars 1937, p. 137-155 (lire en ligne)
  2. ↑ (en) Duke, W. "Continued Fractions and Modular Functions", http://www.math.ucla.edu/~wdduke/preprints/bams4.pdf
  3. ↑ (en) Duke, W. "Continued Fractions and Modular Functions" (p.9)
  4. ↑ (en) Berndt, B. et al. "The Rogers–Ramanujan Continued Fraction" [lire en ligne].
  5. ↑ (en) Berndt, B. et al. "The Rogers–Ramanujan Continued Fraction"

Voir aussi

[modifier | modifier le code]

Bibliographie

[modifier | modifier le code]
  • (en) L. J. Rogers, « Second Memoir on the Expansion of certain Infinite Products », Proc. London Math. Soc., vol. s1-25, no 1,‎ 1894, p. 318–343 (DOI 10.1112/plms/s1-25.1.318)
  • (en) B. C. Berndt, H. H. Chan, S. S. Huang, S. Y. Kang, J. Sohn et S. H. Son, « The Rogers–Ramanujan continued fraction », Journal of Computational and Applied Mathematics, vol. 105,‎ 1999, p. 9 (DOI 10.1016/S0377-0427(99)00033-3, lire en ligne)

Liens externes

[modifier | modifier le code]
  • (en) Eric W. Weisstein, « Identités de Rogers-Ramanujan », sur MathWorld
  • (en) Eric W. Weisstein, « Fraction continue de Rogers-Ramanujan », sur MathWorld
  • icône décorative Portail de l'analyse
Ce document provient de « https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fraction_continue_de_Rogers-Ramanujan&oldid=227506506 ».
Catégories :
  • Identité mathématique
  • Fraction continue
  • Srinivasa Ramanujan
Catégories cachées :
  • Article contenant un appel à traduction en anglais
  • Portail:Analyse/Articles liés
  • Portail:Mathématiques/Articles liés
  • Portail:Sciences/Articles liés

  • indonesia
  • Polski
  • الرية
  • Deutsch
  • English
  • Español
  • Français
  • Italiano
  • مصر
  • Nederlands
  • 本語
  • Português
  • Sinugboanong Binisaya
  • Svenska
  • Українска
  • Tiếng Việt
  • Winaray
  • 中文
  • Русски
Sunting pranala
Pusat Layanan

UNIVERSITAS TEKNOKRAT INDONESIA | ASEAN's Best Private University
Jl. ZA. Pagar Alam No.9 -11, Labuhan Ratu, Kec. Kedaton, Kota Bandar Lampung, Lampung 35132
Phone: (0721) 702022
Email: pmb@teknokrat.ac.id